Akcja eko-Edukacja: Jeże – jesienne sierotki.
Jeże to zwierzęta aktywne od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Samce oraz młode – niedoświadczone osobniki jako ostatnie zapadają w hibernację, tj. nawet pod koniec października, jeśli tylko ciepła pogoda podtrzymuje aktywność bezkręgowców stanowiących pokarm jeży. Jednak nie powinno się spotykać jeży od listopada do marca. Wszystkie jeże napotkane w tym okresie to osobniki, którym coś dolega i które nie zahibernują, a więc docelowo skazane są na śmierć z wychłodzenia i głodu, jeśli nie udzielimy im pomocy.
Młode jeże piją mleko matki przez pierwszy miesiąc swojego życia, potem uczą się zdobywania pokarmu. Stają się samodzielne w wieku niepełnych dwóch miesięcy. W tym wieku ważą one około 200–300 g, zaś do hibernacji potrzeba co najmniej 500–600 g, a najlepiej powyżej 800 g. Dorosłe, zdrowe jeże zapadają w hibernację, ważąc około 1 kg, tak więc małe jeże z późnych miotów osiągają samodzielność w momencie, kiedy nastaje czas „snu zimowego”. Nie mają już czasu żerować, aby urosnąć i zakumulować zapasy tłuszczu. Nawet jeśli są zdrowe i pełne życia, umierają przy pierwszych przymrozkach. W rzadkich przypadkach takie maluchy są w stanie przetrwać zimę, koczując w budkach dla kotów i żywiąc się mięsną karmą wystawianą dla kotów przez ludzi.
Skąd taki bezsens w przyrodzie? Możliwość wydania drugich miotów przez samice to pozostałość z epoki zlodowacenia. Wtedy jeże występowały m.in. na południu Europy, czyli w części wolnej od lodowca, gdzie jeże miały długi, ciepły okres rozrodczy i spokojnie zdążały wydać dwa mioty, które miały czas na wzrost. Zresztą w ciepłych krajach jeże nie zawsze zapadają w hibernację. Nawet we współczesnych czasach jeże zamieszkujące np. Hiszpanię mogą zachowywać aktywność przez cały rok, ponieważ w ciepłym klimacie mają całoroczny dostęp do pokarmu, czyli bezkręgowców. Wraz z ustępującym lodowcem jeże rozprzestrzeniały się na północ kontynentu europejskiego, zasiedlając nowe tereny. Jednak tereny północne nie były tak gościnne klimatycznie, jak tereny południowej Francji czy Portugalii, dlatego jeże udoskonaliły system zapadania w hibernację, która pozwala im przetrwać w fizjologicznym półśnie prawie pół roku. Zdolność rodzenia dwa razy do roku pozostała jako zaszłość z dawnych czasów, tyle że na północy do niczego nieprzydatna.
Jaki jeż zdoła skutecznie hibernować i przetrwać zimę? Tylko jeż wielkości pokaźnego grejpfruta lub małego bochenka chleba. Wszystkie jeże wielkości pomarańczy lub jabłka nie mają na to większych szans, chyba że zima będzie łagodna. Oczywiście niektóre zbyt małe jeże próbują bezskutecznie wejść w hibernację, popadając tylko w tzw. torpor – stan niewystarczającego spowolnienia metabolizmu w porównaniu do hibernacji. Takie jeże są w dotyku zimniejsze od dłoni, ale nie „śpią”, trochę chodzą jak zombi bez celu. Nie żerują, bo późną jesienią nie ma już pokarmu (owadów, dżdżownic ani ślimaków), plączą się półprzytomnie i bez nadziei na przetrwanie. Pierwsze przymrozki i wychłodzenie organizmu powodują zgon. Takie osobniki potrzebują pomocy, wybudzenia z torporu i karmienia. Dopiero dobrze odkarmionego jeża można w kontrolowanych warunkach hibernować nawet od połowy zimy, żeby „zaliczył” sezon. Dlatego każdy jeż napotkany zimą, tj. w okresie od listopada do marca, powinien zwrócić naszą uwagę, szczególnie jeśli jest wielkości ludzkiej pięści lub mniejszy.
Pamiętaj! Jeśli znajdziesz dzikie zwierzę potrzebujące pomocy zadzwoń do odpowiednich służb: straży miejskiej (tel. 986), lokalnego komisariatu policji, centrum zarządzania kryzysowego, albo do najbliższego ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt. Poradę można też uzyskać dzwoniąc do Fundacji Dzika Klinika na numer telefonu: 790 36 99 36.
Opracowanie artykułu Joanna D. Wójcik, Fundacja Dzika Klinika – Centrum Pomocy dla Dzikich Zwierząt, w ramach zadania „Ochrona różnorodności biologicznej ekosystemów zurbanizowanych – platforma edukacyjna – VI edycja wirtualna”, współfinansowanego ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie. Redakcja – Anna Mendel. Autorka infografiki – Justyna Kierat.






